{"id":5229,"date":"2020-07-29T23:06:34","date_gmt":"2020-07-29T19:06:34","guid":{"rendered":"http:\/\/dodoqezeti.az\/?p=5229"},"modified":"2020-07-29T23:17:02","modified_gmt":"2020-07-29T19:17:02","slug":"5229","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/2020\/07\/29\/5229\/","title":{"rendered":"N\u0259riman N\u0259rimanovun 150 illiyin\u0259 h\u0259sr olunur"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft lazyload\" data-src=\"https:\/\/dodoqezeti.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/neriman-300x257.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"257\" src=\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\" style=\"--smush-placeholder-width: 300px; --smush-placeholder-aspect-ratio: 300\/257;\" \/><\/p>\n<p><strong>N\u0259riman N\u0259rimanov Rusiya K(b)P\u00a0 MK-nin Qafqaz B\u00fcrosunun Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f manipulyasiyas\u0131na qar\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131na s\u0131ranm\u0131\u015f qondarma \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f problemin\u0259\u201d baxd\u0131qda b\u0259zi saxtakar tarix\u00e7il\u0259r Sovet \u0130ttifaq\u0131 K(b)P MK Qafqaz B\u00fcrosunun 1921-ci il 4 iyul tarixli plenum iclas\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131na istinad ed\u0259r\u0259k bildirirl\u0259r ki, g\u00fcya h\u0259min g\u00fcn Qaraba\u011f\u0131n Da\u011fl\u0131q hiss\u0259si Erm\u0259nistan SSR-\u0259 verilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>B\u0259s h\u0259qiq\u0259t\u0259n 1921-ci il 2-7 iyul tarixli Qafqaz b\u00fcrosunun Tiflisd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n plenumunda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f bar\u0259d\u0259 hans\u0131 q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdi?<\/p>\n<p>Plenimun 4 iyul tarixli ax\u015fam iclas\u0131nda B\u00fcronun tam hey\u0259tinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 (Orconikidze, Kirov, Myasnikov, N\u0259rimanov, Oraxela\u015fvili, Maxaradze, Fiqatner, Nazaretyan) Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si m\u00fczakir\u0259 olunur v\u0259 s\u0259sverm\u0259y\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr:<\/p>\n<ol>\n<li>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f tam olaraq Az\u0259rbaycan SSR-in t\u0259rkibind\u0259 saxlan\u0131ls\u0131n.<br \/>\nT\u0259klifin \u201clehin\u0259\u201d s\u0259s ver\u0259nl\u0259r: N\u0259rimanov, Maxaradze, Nazaretyan.<br \/>\n\u201c\u018fleyhin\u0259\u201d s\u0259s verirl\u0259r: Orconikidze, Myasnikov, Kirov, Fiqatner.<br \/>\n2. Qaraba\u011fda b\u00fct\u00fcn \u0259halinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 plebisit (\u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259) ke\u00e7irilsin.<br \/>\n\u201cLehin\u0259\u201d s\u0259s ver\u0259nl\u0259r: N\u0259rimanov, Maxaradze.<br \/>\n3. Qaraba\u011f\u0131n Da\u011fl\u0131q hiss\u0259si Erm\u0259nistan SSR-\u0259 verilsin<br \/>\nT\u0259klifin\u00a0 \u201clehin\u0259\u201d s\u0259s ver\u0259nl\u0259r: Orconikidze, Myasnikov, Kirov, Fiqatner.<br \/>\n4. Plebisit Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 ke\u00e7irilsin.<br \/>\n\u201cLehin\u0259\u201d s\u0259s verirl\u0259r: Orconikidze, Myasnikov, Kirov, Fiqatner, Nazaretyan.<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, bel\u0259 ziddiy\u0259tli v\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li s\u0259sverm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Erm\u0259nistan SSR-in \u0259razisin\u0259 ilhaq edil\u0259 bil\u0259rdi. Lakin N\u0259riman N\u0259rimanovun s\u0259rt t\u0259kidi v\u0259 t\u0259l\u0259bi il\u0259 Qafqaz B\u00fcrosu q\u0259rara al\u0131r: \u201cQaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si ciddi fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b oldu\u011fundan RK(b)P MK Qafqaz B\u00fcrosu q\u0259rara al\u0131r ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259nin son h\u0259llin\u0259 RK(b)P\u00a0 MK-d\u0259 bax\u0131ls\u0131n\u201d.<\/p>\n<p>Yeddi n\u0259f\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Qafqaz B\u00fcrosunun iclas\u0131n\u0131n gedi\u015fi, say t\u0259rkibi, s\u0259sverm\u0259 t\u0259klifl\u0259ri v\u0259 s\u0259sverm\u0259nin \u00f6zu \u015f\u00fcbh\u0259li m\u0259qamlar v\u0259 suallar yarad\u0131r ki, N\u0259rimanov bunlar\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi:<\/p>\n<ol>\n<li>N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn Qafqaz B\u00fcrosunda milli t\u0259rkib qaydas\u0131na riay\u0259t olunmay\u0131b?<br \/>\n2. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259sverm\u0259d\u0259 Oraxela\u015fvili i\u015ftirak etm\u0259yib? B\u0259lk\u0259 onun s\u0259si h\u0259lledici ola bil\u0259rdi.<br \/>\n3. H\u0259l\u0259 2 iyul 1921-ci il tarixd\u0259 Qafqaz B\u00fcrosunun plenumunda G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259sin\u0259 \u0259razi iddialar\u0131na son qoymaq t\u0259klifini q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini Kirov da d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015fdi. B\u0259s n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn iyulun 4-d\u0259 n\u00f6vb\u0259ti iclasda Kirov Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin itirilm\u0259si t\u0259klifin\u0259 s\u0259s verirdi? Q\u0259rib\u0259dir, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u0259leyhin\u0259 s\u0259s ver\u0259n Kirov iki h\u0259ft\u0259 sonra, 24 iyul 1921-ci il tarixd\u0259, Az\u0259rbaycan KP MK-n\u0131n birinci katibi \u201cse\u00e7ilir\u201d.<br \/>\n4. Nazaretyan\u0131n s\u0259s verm\u0259sind\u0259ki uy\u011funsuzluq da t\u0259\u0259c\u00fcb do\u011furur. Bel\u0259 ki, o ilk t\u0259klif\u0259 s\u0259s ver\u0259rk\u0259n Qaraba\u011f\u0131n tam olaraq Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131na s\u0259s verir. Sonra is\u0259 plebisitin Qaraba\u011f\u0131n \u0259halisi aras\u0131nda ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 etiraz edir (2-ci t\u0259klif). Nazaretyan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistan SSR-in verilm\u0259sin\u0259 s\u0259s vermir (3-c\u00fc t\u0259klif), lakin plebisitin yaln\u0131z Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 s\u0259s verir (4-c\u00fc t\u0259klif).<br \/>\n5. Erm\u0259nistanda h\u00f6km s\u00fcr\u0259n iki\u00fczl\u00fc oyunlar h\u0259l\u0259 \u00e7ox \u0259vv\u0259ll\u0259r ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. 21 iyun 1921-ci ild\u0259 Sovet Erm\u0259nistan\u0131 (Horurdain Hayastan) q\u0259zetind\u0259 Erm\u0259nistan XKS-nin s\u0259dri Myasnikovun imzas\u0131 il\u0259 yalan m\u0259lumat yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 ki, g\u00fcya Az\u0259rbaycan SSR-in raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Erm\u0259nistan\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si say\u0131l\u0131r. Bu aksiyaya N.N\u0259rimanov layiqli cavab verir \u201c\u018fg\u0259r Sovet Erm\u0259nistan\u0131 bu aktla da\u015fnaklarda v\u0259 bit\u0259r\u0259f k\u00fctl\u0259d\u0259 m\u0259lum t\u0259\u0259ss\u00fcrat yaratmaq ist\u0259yirs\u0259, onda unutmay\u0131n ki, Az\u0259rbaycanda da da\u015fnak qruplar\u0131 kimi antisovet qruplar\u0131 b\u0259rpa oluna bil\u0259r\u201d. Bu yalan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 n\u0259d\u0259ns\u0259 Myasnikova he\u00e7 bir \u00e7\u0259za verilm\u0259di.<br \/>\n6. Erm\u0259nistan t\u0259msil\u00e7isi Mravyan 25 iyun 1921-ci ild\u0259 Orconikidzey\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda qeyd edirdi ki, \u201cQaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sinin h\u0259lli Z\u0259ng\u0259zur m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259\u00a0\u00a0 h\u0259lledici amildir v\u0259 b\u00f6y\u00fck siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir\u201d. Lakin 4 iyul 1921-ci ild\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla \u0259laq\u0259sin\u0259 toxunulmad\u0131.<br \/>\n7. Bol\u015fevikl\u0259rin r\u0259hb\u0259ri, RSFSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetinin s\u0259dri, V.Lenin \u00a01921-ci ilin may-iyun aylar\u0131nda v\u0259 ilin sonuna q\u0259d\u0259r Bak\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 hadis\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7ox maraqlan\u0131rd\u0131. Bu maraq onun Serebrovskiy\u0259, Smilqaya, Orconikidzey\u0259, Smolyaninova vurdu\u011fu teleqramlardan ayd\u0131n olur. 4 iyul tarixind\u0259 Lenin Orconikidzey\u0259 vurdu\u011fu teleqramda \u00a0soru\u015furdu: \u201cX\u0259b\u0259r verin, Bak\u0131da n\u0259 ba\u015f verir?! Sizin susma\u011f\u0131n\u0131z \u015f\u00fcbh\u0259lidir\u201d. M\u0259hz el\u0259 h\u0259min g\u00fcn Orconikidzenin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 iki\u00fczl\u00fc m\u00f6vqeyi d\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li idi.<br \/>\n8. \u0130.Stalinin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti bar\u0259d\u0259 is\u0259 he\u00e7 bir s\u0259n\u0259d yoxdur. Lakin, onun Az\u0259rbaycana m\u00fcnasib\u0259ti\u00a0 9 aprel 1921-ci ild\u0259 Orconikidzey\u0259 vurdu\u011fu teleqramda \u00f6z\u00fcn\u00fc bir\u00fcz\u0259 verir: \u201cBak\u0131ya diqq\u0259t yetirin, burada T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n m\u00fclayim\u00a0 insanlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 yuva qururlar&#8230;\u201d<\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u0259riman N\u0259rimanovun t\u0259kidi v\u0259 t\u0259l\u0259bi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistan SSR-\u0259 ilhaq edilm\u0259sinin he\u00e7 bir h\u00fcquqi \u0259sas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayaraq ert\u0259si g\u00fcn 5 iyul\u00a0 1921-ci il tarixd\u0259 Orconikidze v\u0259 Nazaretyan\u0131n t\u0259klifi il\u0259 Qafqaz B\u00fcrosunun \u00a0plenumunda (eyni t\u0259rkibd\u0259 v\u0259 bu d\u0259f\u0259 Stalinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259) q\u0259rara al\u0131n\u0131r ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259nin 4 iyulda q\u0259bul olunan\u00a0 kimi RK(b)P\u00a0 MK-d\u0259 bax\u0131lmas\u0131na ehtiyac yoxdur. Qafqaz B\u00fcrosu yekdillikl\u0259 q\u0259rara al\u0131r: \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Az\u0259rbaycan SSR-in h\u00fcdudlar\u0131 daxilind\u0259 qal\u0131r, ona m\u0259rk\u0259zi \u015eu\u015fada olmaqla geni\u015f vilay\u0259t muxtariyy\u0259ti verilir&#8230;\u201d Q\u0259rar\u0131n verilm\u0259sind\u0259 he\u00e7 bir fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmur. H\u0259tta Myasnikov da m\u0259s\u0259l\u0259nin t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmir.<\/p>\n<p>1923-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f muxtar vilay\u0259ti yarad\u0131ld\u0131. \u00a0Lakin, b\u00fcronun q\u0259rar\u0131n\u0131n ziddin\u0259 olaraq vilay\u0259tin\u00a0 m\u0259rk\u0259zi\u00a0 regionda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil etdiyi \u015eu\u015fa deyil, Xank\u0259ndi oldu. Sonradan onun ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirildi. N\u0259riman N\u0259rimanov qeyd edirdi ki, bu vilay\u0259t orada ya\u015fayan \u0259halinin irad\u0259sinin ziddin\u0259 olaraq yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Ad\u0131ndan b\u0259lli oldu\u011fu kimi Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f milli muxtariyy\u0259t yox, \u0259razi muxtariyy\u0259tidir, Qaraba\u011f\u0131n v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz tarixi hiss\u0259sidir v\u0259 xalq\u0131m\u0131z onun Az\u0259rbaycandan ayr\u0131lmas\u0131na he\u00e7 bir zaman raz\u0131 olmayacaq.<\/p>\n<p><strong>El\u015fad S\u0259fiyev<br \/>\n<\/strong>ADNSU-nun dosenti<\/p>\n<p><strong>Orxan Musayev<br \/>\n<\/strong>AJB-nin \u00fczv\u00fc<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67,28,26,34],"tags":[],"class_list":["post-5229","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dunya","category-tbrik","category-xbrlr","category-ziyalilarimiz"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"az","enabled_languages":["tl","az"],"languages":{"tl":{"title":true,"content":true,"excerpt":true},"az":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5229","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5229"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5229\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5232,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5229\/revisions\/5232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5229"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5229"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5229"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}