{"id":6666,"date":"2021-09-06T21:44:00","date_gmt":"2021-09-06T17:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.dodoqazeti.rf-studio.net\/?p=6666"},"modified":"2021-09-06T21:44:00","modified_gmt":"2021-09-06T17:44:00","slug":"unudulmus-tariximiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/2021\/09\/06\/unudulmus-tariximiz\/","title":{"rendered":"\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 UNUDULMU\u015e TAR\u0130X\u0130M\u0130Z"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>\u0130zah\u0131 olmayan, \u0259cdadlar\u0131m\u0131zdan biz\u0259 miras qalan q\u0259dim Noda k\u0259ndimiz.<\/p>\n<p>Noda toponiminin izah\u0131na \u015fox c\u0259hdl\u0259r olub, lakin dol\u011fun izah ortaya qoyulmay\u0131b.<img decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-6668 alignleft lazyload\" data-src=\"https:\/\/www.dodoqazeti.rf-studio.net\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Ilqar-Noda-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" src=\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\" style=\"--smush-placeholder-width: 225px; --smush-placeholder-aspect-ratio: 225\/300;\" \/><\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnki, bu toponimin izah\u0131na d\u00fczg\u00fcn m\u00f6vqed\u0259n yana\u015f\u0131lmay\u0131b. M\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 fb s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 buna c\u0259hd etmi\u015f\u0259m, amma tutarl\u0131 bir fikir bildir\u0259 bilm\u0259mi\u015fdim. Buna baxmayaraq ara\u015fdirmadan da \u0259l \u00e7\u0259\u015fm\u0259k fikrind\u0259 olmam\u0131\u015fam. Parfiya tarixini ara\u015fd\u0131rark\u0259n b\u0259zi m\u0259lumatlar \u0259ld\u0259 el\u0259dim. M\u0259ni tan\u0131yanlar, q\u0259dim \u015e\u0259rq tarixin\u0259 bax\u0131\u015f\u0131mdan x\u0259b\u0259rdar olanlar bilirl\u0259r ki, Q\u0259dim \u015e\u0259rq, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u00fcasir Tal\u0131\u015f zonas\u0131n\u0131n (X\u0259z\u0259rin c\u0259nub-q\u0259rbinin) q\u0259dim tarixi saxtala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Bu g\u00fcn biz\u0259 t\u0259qdim olunan Q\u0259dim \u015e\u0259rq tarixinin X\u0259z\u0259rin c\u0259nub-q\u0259rb \u0259razil\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n hiss\u0259si i\u00e7alat\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f qu\u015f m\u00fcq\u0259vvqs\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. B\u00fc muq\u0259vva uzaqdqn canl\u0131 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259 \u0259slind\u0259 cans\u0131z b\u0131r \u0259\u015fyad\u0131r. X\u0259z\u0259rin c\u0259nub-q\u0259rbini \u0259hat\u0259 ed\u0259n Tal\u0131\u015f xalq\u0131n\u0131n tarixi d\u0259 h\u0259min muq\u0259vvan\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. Q\u0259dim tarix \u00fczr\u0259 biliyi az olan insanlar bir-iki kitab oxuyan kimi \u00f6zunu n\u0259h\u0259ng tarix\u00e7i hiss edir. Lakin onlar bilmirl\u0259r ki, oxuduqlar\u0131 kitablar Tal\u0131\u015f tarixinin \u00f6z\u00fc yox, m\u00fcq\u0259vvas\u0131d\u0131r. M\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 tarix\u00e7i deyil\u0259m. Amma, m\u00fcq\u0259vva il\u0259 canl\u0131 qu\u015fu yax\u015f\u0131 ayird ed\u0259 bilmir\u0259m.<\/p>\n<p>B\u0259zi oxucular sual ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. M\u00fcq\u0259vvan\u0131n tarix\u0259 n\u0259 d\u0259xli var? Var. X\u00fcsus\u0259n Tal\u0131\u015f xalq\u0131n\u0131n tarixin\u0259 d\u0259xli lap \u00e7oxdur. Diqq\u0259tl\u0259 fikir verin. H\u0259r k\u0259s qu\u015f m\u00fcq\u0259vvas\u0131 d\u00fcz\u0259ld\u0259 bil\u0259r. Kimisi m\u00fcq\u0259vvan\u0131n i\u00e7in\u0259 ot, kimisi saman, kimisi mam\u0131r, kimisi m\u00fcasir sintetik m\u0259mulat doldura bil\u0259r. Ancaq m\u00fcq\u0259vva h\u0259min m\u00fcq\u0259vvad\u0131r. Bu g\u00fcnk\u00fc Tal\u0131\u015f tarixi d\u0259 h\u0259min m\u00fcq\u0259vvan\u0131n g\u00fcn\u00fcnd\u0259dir. Q\u0259dim Tal\u0131\u015f tarixinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n Morqon\u0259 (Marqiana), Niseya (Parfiya), Hirkaniya, Pekuti (Baktriya) kimi ki\u00e7ik d\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 olan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r, b\u00f6yuk \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r m\u0259xsus olduqlar\u0131 Tal\u0131\u015f torpaqlar\u0131nda qopar\u0131laraq \u0130ran\u0131n \u015f\u0259rqin\u0259 v\u0259 \u0259sas\u0259n d\u0259 Orta Asiya \u018ffqan\u0131stana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcbl\u0259r. Bu saxtakarl\u0131qlar Tal\u0131\u015f\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fini m\u00fcq\u0259vvaya \u00e7evirib.<\/p>\n<p>Son zamanlar Tal\u0131\u015f ziyal\u0131lar\u0131 m\u00fcq\u0259vvaya \u00e7evrilmi\u015f Tal\u0131\u015f zonas\u0131n\u0131n tarixini daha \u00e7ox Kadusil\u0259rl\u0259 doldurmaga \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu yanl\u0131\u015f yoldur. Tarix\u00e7il\u0259r \u0259l\u0259l\u0259 verib Q\u0259dim tariximizd\u0259n qopar\u0131lm\u0131\u015f halal tariximizi geri qaytarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar. Yoxsa Kadusi g\u0259ldi, Kadusi getdi il\u0259 h\u0259m yer\u0259 \u00e7\u0131xmaq olmaz.<\/p>\n<p>Uzun ill\u0259rdir ki, Tal\u0131\u015f ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n fikrini bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 c\u0259lb el\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram. \u00c7ox t\u0259\u0259ssuf ki, onlar saxtakar tarix\u00e7il\u0259r\u0259 zuy tutmaqla m\u0259\u015f\u011ful olma\u011f\u0131 daha \u00fcst\u00fcn tuturlar. M\u0259n is\u0259 yolumdan d\u00f6nm\u0259d\u0259n ir\u0259lil\u0259m\u0259k fikrind\u0259n d\u00f6nm\u0259k ist\u0259mir\u0259m.<\/p>\n<p>Riyaziyyatda kvadrat t\u0259nlikl\u0259ri h\u0259ll el\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ,,D\u0130SKR\u0130M\u0130NANT&#8221; tapmaq laz\u0131m olur. Parfiya, Marqiana, Hirkaniya, Baktriya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin d\u0259 Q\u0259dim Tal\u0131\u015f tarixin\u0259 aid olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut el\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn biz\u0259 D\u0130SKR\u0130M\u0130NANT laz\u0131md\u0131r. \u018fslind\u0259 antik m\u0259nb\u0259l\u0259r b\u0131z\u0259 h\u0259qiq\u0259ti \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xartmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxlu faktlar verir. Lakin bir qrup saxtakar Sovet tarix\u00e7isi, ba\u015fda Struve (\u0130qrar \u018fliyevin &#8220;Midiya Tarixi&#8221; kitab\u0131n\u0131n elmi redaktore v\u0259 r\u0259y\u00e7isi) olmaqla Orta Asiyada Q\u0259dim Misir m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 b\u0259rab\u0259r bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t oldugunu iddia etdil\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259rd\u00fc\u015ft pey\u011f\u0259mb\u0259ri Orta Asiya sakinin\u0259 \u00e7evirdil\u0259r. Onun &#8220;Avesta&#8221;s\u0131n\u0131 v\u0259 orada t\u0259svir olunmu\u015f co\u011frafi m\u0259kanlar olan Baktriya, Parfiya, Marqiana v\u0259 Hirkaniyan\u0131 da saxta x\u0259rit\u0259l\u0259r c\u0131zaraq \u0259b\u0259di olaraq oralara bag\u0131\u015flad\u0131lar. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin Berosun, Ktessinin, Herodotun, Strabonun, Plutarx\u0131n, Arrian\u0131n v\u0259 dig\u0259r s\u0259lnam\u0259\u00e7il\u0259rn \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 veril\u0259n koordinatladan a\u00e7\u0131q ayd\u0131n m\u0259lum olur ki, Orta Asiyaya he\u00e7 bir aidiyyat\u0131 olmam\u0131\u015fd\u0131r.&#8221;Avesta&#8221;da Niseya (Parfiya) Marqiana il\u0259 Baktriya arasinda oldugunu yaz\u0131r. Niseya q\u0259dim d\u00fcnyan\u0131n m\u0259\u015fhur at cinsini yeti\u015fdir\u0259n \u00f6lk\u0259dir. Herodot Niseya atlar\u0131n\u0131 M\u0131diya at\u0131 adland\u0131r\u0131r. Midiyan\u0131n \u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259di Tehrandan o yana ke\u00e7m\u0259mi\u015fdir. Farslar Niseyan\u0131 Parfiya adland\u0131r\u0131rlar. Parfiya d\u00f6vl\u0259tini Ar\u015fak ba\u015fda olmaqla De\u011f v\u0259 Porn\u0259ym tayfalar\u0131 qurub. Parfiya indiki Yard\u0131ml\u0131n\u0131n v\u0259 Lerikin bir hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 edib. Baktriya is\u0259 Buzeyir, Veri v\u0259 H\u0259mat arazil\u0259rini t\u0259\u015fkil edirdi. Marqiana is\u0259 m\u00fcasir Mugand\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130lqar S\u0259f\u0259rov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Lerik, Noda<\/strong><\/p>\n<p>(Ard\u0131 var)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\u0130zah\u0131 olmayan, \u0259cdadlar\u0131m\u0131zdan biz\u0259 miras qalan q\u0259dim Noda k\u0259ndimiz. Noda toponiminin izah\u0131na \u015fox c\u0259hdl\u0259r olub, lakin dol\u011fun izah ortaya qoyulmay\u0131b. \u00c7\u00fcnki, bu toponimin izah\u0131na d\u00fczg\u00fcn m\u00f6vqed\u0259n yana\u015f\u0131lmay\u0131b. M\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 fb s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 buna c\u0259hd etmi\u015f\u0259m, amma tutarl\u0131 bir fikir bildir\u0259 bilm\u0259mi\u015fdim. Buna baxmayaraq ara\u015fdirmadan da \u0259l \u00e7\u0259\u015fm\u0259k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[66,53,34],"tags":[],"class_list":["post-6666","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-olk","category-tarix","category-ziyalilarimiz"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"az","enabled_languages":["tl","az"],"languages":{"tl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"az":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6666","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6666"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6666\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6670,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6666\/revisions\/6670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}