{"id":6913,"date":"2021-11-04T18:56:20","date_gmt":"2021-11-04T14:56:20","guid":{"rendered":"https:\/\/dodoqezeti.az\/?p=6913"},"modified":"2021-11-04T19:00:39","modified_gmt":"2021-11-04T15:00:39","slug":"unudulmus-tariximiz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/2021\/11\/04\/unudulmus-tariximiz-2\/","title":{"rendered":"\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 UNUDULMU\u015e TAR\u0130X\u0130M\u0130Z"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0 <img decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-6914 alignleft lazyload\" data-src=\"https:\/\/dodoqezeti.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ilqar-Noda-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" src=\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\" style=\"--smush-placeholder-width: 225px; --smush-placeholder-aspect-ratio: 225\/300;\" \/><\/strong>B\u0259zi tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7il\u0259r &#8220;Avesta&#8221; da verilmi\u015f co\u011frafi m\u0259lumatlar\u0131 \u0259fsan\u0259vi adland\u0131r\u0131rlar. &#8220;Avesta&#8221;ya bel\u0259 munasib\u0259t yanl\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rd\u00fc\u015ft pey\u011f\u0259mb\u0259r bu m\u0259lumatlarda b\u00fct\u00fcn yer k\u00fcr\u0259sini deyil, Tal\u0131\u015f v\u0259 Qafqaz da\u011flar\u0131 h\u0259nd\u0259v\u0259rini \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Orada Tal\u0131\u015f da\u011flar\u0131 , &#8220;h\u0131rev\u0259 ku&#8221; \u00a0kimi qeyd olunub. B\u00fc da\u011fda Yima \u015fahl\u0131q etmi\u015f, insanlar\u0131 son buzla\u015fmadan qorumu\u015fdur. Rusdilli \u0259d\u0259biyyatda \u00a0Yiman\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 qurban k\u0259sil\u0259n bu da\u011f\u0131 &#8220;qor\u0131 Xara&#8221; adland\u0131r\u0131rlar. Qor\u0131\u015f Xara dumanl\u0131 daglar dem\u0259kdir. Bu Tal\u0131\u015f da\u011flar\u0131nda tam uy\u011fun g\u0259lir. Ke\u00e7m\u0131\u015fd\u0259 Tal\u0131\u015f da\u011flar\u0131 iqlim \u00e7ox hissesi dumanla \u00f6rt\u00fcl\u00fcb. Tal\u0131\u015f da\u011flar\u0131n\u0131n bir ad\u0131 da &#8220;H\u0131rkuon&#8221; olub. Duman D\u0259niz\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn d\u00fcz\u0259n torpaqlar\u0131 duman \u00f6rtd\u00fcy\u00fcnd\u0259n indiki L\u0259nkeran Astara rayonlar\u0131n\u0131n d\u00fcz\u0259n \u0259razil\u0259ri Hirkaniya adlan\u0131rd\u0131. Bu \u0259razil\u0259rin Midiyaya aid oldugunu Qatlar t\u0259sdiq edir. Makovelski &#8220;Avesta&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 \u018fvsan\u0259vi Yiman\u0131n varisi Dahuk (balk\u0259 orqinalda Deyil \u015f\u0259klind\u0259 yaz\u0131l\u0131b) hesab olunur. M\u00fc\u0259llif yaz\u0131r ki, Dahukpati\u015f s\u00f6z\u00fc Midiya \u015fahlar\u0131na aid olub. Dehukpati\u015f \u0259slind\u0259 Deyokpad\u015fah dem\u0259kdir. Bu onu s\u00fcbut edir ki, &#8220;Avesta&#8221; Midiyanin ilk ill\u0259rind\u0259 \u00a0yaz\u0131ya al\u0131n\u0131b. Bu yazd\u0131\u011f\u0131m q\u0131sa m\u0259qal\u0259d\u0259 \u015fox \u015fey a\u00e7\u0131q yazmasam da ay\u0131\u011f oxucu m\u0259tl\u0259bd\u0259n anlayar. II Sarqonun (e.\u0259 722-705) kitab\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Deyok ail\u0259si il\u0259 birl\u0131kd\u0259 H\u0259mata k\u00f6\u00e7\u00fcrulub. Midian\u0131 Deyok qurub. B\u00fct\u00fcn Midiya\u015f\u00fcnaslar Deyokun Suriyaya k\u00f6\u00e7\u00fcrulduyun\u00fc yaz\u0131r. \u00c7\u00fcnki orada da H\u0259mat \u015f\u0259h\u0259ri var idi. Beroc yaz\u0131r ki, Midiya \u0259vv\u0259ll\u0259r Kutil\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 meydana g\u0259ldi. Kutil\u0259r e.\u0259. III min illikd\u0259 \u015eumeri z\u0259bt etmi\u015fdil\u0259r. Y\u0259qin ki, h\u0259min H\u0259mat\u0131 da onlar in\u015fa etmi\u015fdil\u0259r. H\u0259m d\u0259 r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 Lerik \u0259razisind\u0259 H\u0259mat yoxdur. Bu tarix\u00e7ilerin deyil, siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin g\u00fcnah\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259rd\u00fc\u015ft pey\u011f\u0259mb\u0259rin do\u011fuldu\u011fu yer Qatlarda Raq kimi qeyd olunub. Tal\u0131\u015fca R\u0259\u011f y\u0259ni t\u0259p\u0259. Tarix\u00e7il\u0259r Raq\u0131 Reyl\u0259 eynil\u0259\u015fdirirl\u0259r. Amma Mak. \u0130sg\u0259n\u0259rin orda olmas\u0131, ordan Daran\u0131n t\u0259qibini davam etdir\u0259rk\u0259n t\u0259xmin\u0259n 60-70 km g\u0259lib Hirkan d\u0259nizinin \u015firin sulu k\u00f6rf\u0259zin\u0259 rast g\u0259lm\u0259si Raq\u0131n Rey olmas\u0131n\u0131 inkar edir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>\u0130sg\u0259nd\u0259r Hirkan d\u0259nizinin \u015firin sulu k\u00f6rf\u0259zind\u0259n ayr\u0131landan sonra Parfiyaya yola d\u00fc\u015fd\u00fc. Yar\u0131yolda Daran\u0131n \u00f6ld\u00fcruld\u00fcy\u00fcnu \u00f6yr\u0259ndi. Ktessinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259 B\u00f6y\u00fck Kir d\u0259 Parfiyada dar d\u0259r\u0259l\u0259rin birind\u0259 De\u011f tayfalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259l\u0259y\u0259 sal\u0131naraq \u00f6ld\u00fcrulub. Parfiyan\u0131n paytaxt\u0131 Tus \u015f\u0259h\u0259ri idi. Parfiyan\u0131n yerinin dola\u015f\u0131\u011fa sal\u0131nmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bkar\u0131 Firdovsinin v\u0259t\u0259ni olan Tus \u015f\u0259h\u0259ri olmu\u015fdur. Herzfeldin , &#8220;Z\u0259rd\u00fc\u015ft v\u0259 onun d\u00fcnyas\u0131&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 Parfiya satrap\u0131 Vi\u015ftasp\u0131n Tus e Notar \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 do\u011fuldu\u011fu yaz\u0131l\u0131r. Vi\u015ftasp qad\u0131n x\u0259tti il\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni \u015fah ail\u0259sin\u0259 bagl\u0131 idi. Bu qohumlu\u011fa g\u00f6r\u0259 Vi\u015ftasp Parfiya satrap\u0131 t\u0259yin olunmu\u015fdu. Asp Parfiyada m\u00fcq\u0259dd\u0259s heyvan say\u0131ld\u0131g\u0131ndan oglan u\u015faqlar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n sonuna \u0259lav\u0259 olunurdu. Bu adlar s\u0131rf Parfiyaya aiddir. Z\u0259rd\u00fc\u015ftun anas\u0131 Raqdan olsa da, atas\u0131 Parfiyal\u0131 idi. Midiya \u015fah\u0131 Fraortan\u0131n v\u0259ziri Vi\u015ftasp da Parfiyal\u0131 idi. \u018fslind\u0259 satrap Vi\u015ftasp yox, v\u0259zir Vi\u015ftasp Z\u0259rd\u00fc\u015ftun m\u00fcasiri olub. \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r Z\u0259rd\u00fc\u015fti olmasalar da, parfiyal\u0131lar Z\u0259rd\u00fc\u015fti idil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 l Dara \u015fah se\u00e7il\u0259n kimi \u00f6zunu dini lider elan etdi.<\/p>\n<p>Xorasandak\u0131 Tus \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 iki Sidr a\u011fac\u0131 \u0259kilmi\u015fdi. G\u00fcya bu a\u011faclar Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn do\u011fum ili il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. Bu a\u011faclar Z\u0259rdu\u015ft dini \u0259lam\u0259tinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi X\u0259lif\u0259nin \u0259mri il\u0259 860-ild\u0259 k\u0259silib. B\u00fc a\u011faclar\u0131n \u00f6mru t\u0259xmin\u0259n 1450 hesablan\u0131r. Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u015f\u00fcnaslar bunu lsg\u0259nd\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r olan 258 il\u0259 g\u00f6r\u0259 hesablam\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>&#8220;Avesta&#8221; ya g\u00f6r\u0259 insanlar \u00fc\u00e7 m\u00fcq\u0259dd\u0259s Z\u018fR \u0259ta olub. \u015eahlar\u0131n Z\u018fRi pad\u015fah oturan \u015f\u0259h\u0259rdir, Maqlar\u0131n Z\u018fRi Parfiyan\u0131n paytaxt\u0131 Tus \u015f\u0259h\u0259rin\u0259, sad\u0259t Xalq\u0131n Z\u018fRi Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn do\u011fuldu\u011fu Raq \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 \u0259ta olmu\u015fdur. Hertsfeld g\u00f6r\u0259 Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn Raqdan Tusa, ordanda Baktriyaya daimi mar\u015frutu var idi. O bu yolu qo\u015fa atlarla gedirdi.<\/p>\n<p>Kir masagetl\u0259rl\u0259 doyu\u015fd\u0259n qabaq yuxuda Daran\u0131n hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ald\u0131g\u0131n\u0131 gorur. Ona g\u00f6r\u0259 Daran\u0131n atas\u0131, Parfiya satrap\u0131 Vi\u015ftasp\u0131 onu h\u0259bs el\u0259m\u0259k u\u00e7\u00fcn geri gond\u0259rir.<\/p>\n<p>Masagetl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f boy\u00fck f\u0259lak\u0259tl\u0259 qurtar\u0131r. Kir doy\u00fc\u015f zonas\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. Ktessinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259 Kir Parfiyada daylar vadisind\u0259 t\u0259l\u0259y\u0259 sal\u0131naraq \u00f6ld\u00fcrul\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>\u0130lqar S\u0259f\u0259rov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Lerik, Noda<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 B\u0259zi tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7il\u0259r &#8220;Avesta&#8221; da verilmi\u015f co\u011frafi m\u0259lumatlar\u0131 \u0259fsan\u0259vi adland\u0131r\u0131rlar. &#8220;Avesta&#8221;ya bel\u0259 munasib\u0259t yanl\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rd\u00fc\u015ft pey\u011f\u0259mb\u0259r bu m\u0259lumatlarda b\u00fct\u00fcn yer k\u00fcr\u0259sini deyil, Tal\u0131\u015f v\u0259 Qafqaz da\u011flar\u0131 h\u0259nd\u0259v\u0259rini \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Orada Tal\u0131\u015f da\u011flar\u0131 , &#8220;h\u0131rev\u0259 ku&#8221; \u00a0kimi qeyd olunub. B\u00fc da\u011fda Yima \u015fahl\u0131q etmi\u015f, insanlar\u0131 son buzla\u015fmadan qorumu\u015fdur. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[70,53,34],"tags":[],"class_list":["post-6913","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-elm-v-thsil","category-tarix","category-ziyalilarimiz"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"az","enabled_languages":["tl","az"],"languages":{"tl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"az":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6913","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6913"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6913\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6918,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6913\/revisions\/6918"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}