{"id":7277,"date":"2021-12-16T12:14:34","date_gmt":"2021-12-16T08:14:34","guid":{"rendered":"https:\/\/dodoqezeti.az\/?p=7277"},"modified":"2022-01-25T11:59:06","modified_gmt":"2022-01-25T07:59:06","slug":"heyd%c9%99r-%c9%99liyev-v%c9%99-milli-m%c9%99n%c9%99vi-d%c9%99y%c9%99rl%c9%99rimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/2021\/12\/16\/heyd%c9%99r-%c9%99liyev-v%c9%99-milli-m%c9%99n%c9%99vi-d%c9%99y%c9%99rl%c9%99rimiz\/","title":{"rendered":"HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV V\u018f M\u0130LL\u0130-M\u018fN\u018fV\u0130 D\u018fY\u018fRL\u018fR\u0130M\u0130Z"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-7609 alignleft lazyload\" data-src=\"https:\/\/dodoqezeti.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3.jpg\" alt=\"\" width=\"284\" height=\"177\" src=\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\" style=\"--smush-placeholder-width: 284px; --smush-placeholder-aspect-ratio: 284\/177;\" \/>XX \u0259srin Az\u0259rbaycan xalq\u0131na b\u0259x\u015f etdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyevdir. Tanr\u0131 onu Az\u0259rbaycan xalq\u0131na xilaskar kimi g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. O h\u0259m Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u0130ll\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 onun bu b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rini he\u00e7 zaman unutmayacaq.<\/p>\n<p>\u00dcmmumilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yat tarix\u00e7\u0259sin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda onun Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00e7ox\u0259srlik ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131nda v\u0259 tolerantl\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq. M\u0259hz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra \u00f6lk\u0259mizd\u0259 dini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131, d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimin h\u00fcquqi \u0259saslarla t\u0259nziml\u0259nm\u0259si, dini d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin qorunmas\u0131 v\u0259 dini abid\u0259l\u0259rimizin b\u0259rpas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 sistemli, ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irildi. B\u00fct\u00fcn bu add\u0131mlar strateji d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 b\u00f6y\u00fck uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 at\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259tin b\u0259hr\u0259sini n\u00f6vb\u0259ti ill\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox g\u00f6r\u0259c\u0259kdi v\u0259 g\u00f6rd\u00fc d\u0259.<\/p>\n<p>Sovet h\u00f6kum\u0259tinin s\u00fcqutundan, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi qazand\u0131qdan sonra \u00f6lk\u0259mizd\u0259 din sah\u0259sind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flad\u0131. Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 dinl\u0259rin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 s\u0259rb\u0259st yay\u0131lmas\u0131, dini icmalar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, dini ayinl\u0259rin icras\u0131na, dini \u0259d\u0259biyyat\u0131n n\u0259\u015frin\u0259 v\u0259 yay\u0131lmas\u0131na qoyulmu\u015f qada\u011falar aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131. Uzun ill\u0259r ba\u011fl\u0131 qalan ibad\u0259t ocaqlar\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini b\u0259rpa etdi, yeni m\u0259scid, kils\u0259 v\u0259 sinaqoqlar in\u015fa olundu. Bir s\u00f6zl\u0259 dini icmalar\u0131n s\u0259rb\u0259st f\u0259aliyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259rait yaratd\u0131.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6vrd\u0259 dini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lan s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259raitd\u0259n, uzun ill\u0259r t\u0259tbiq edil\u0259n qada\u011falar s\u0259b\u0259bind\u0259n \u0259halinin dini bilikl\u0259rinin z\u0259if olmas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n radikal dini t\u0259riq\u0259tl\u0259r \u00f6z t\u0259liml\u0259rini yaymaq \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259al t\u0259bli\u011fata ke\u00e7dil\u0259r. T\u0259r\u0259fdarlar toplamaq v\u0259 t\u0259sir dair\u0259l\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullardan istifad\u0259 etdil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dini durumda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunma\u011fa ba\u015falad\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131td\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, dini f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 d\u0259 ciddi g\u0259rginlik m\u00fc\u015fahid\u0259 olunurdu. O siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra din sah\u0259sind\u0259 g\u0259rginliyin azald\u0131lmas\u0131, dini durumun sabitliyinin qorunmas\u0131, d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si v\u0259 radikal qrupla\u015fmalar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irdi. O b\u00fct\u00fcn bu i\u015fl\u0259ri b\u00f6y\u00fck z\u0259rg\u0259r d\u0259qiqliyi il\u0259 g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n<p>M\u0259hz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018flyevin uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131na dini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm m\u00fcdd\u0259alar daxil edildi. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259halisinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin m\u00fcs\u0259lman olmas\u0131na baxmayaraq, qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq \u00f6lk\u0259 konstitusiyas\u0131nda b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu, h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n vicdan v\u0259 etiqad azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011fu x\u00fcsusi vur\u011fuland\u0131. Bu m\u00fcdrik v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n yana\u015fma \u00f6z\u00fcn\u00fc 1996 v\u0259 1997-ci ill\u0259rd\u0259 \u201cDini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Qanununa h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 edil\u0259n m\u00fch\u00fcm d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259 d\u0259 a\u00e7\u0131q g\u00f6st\u0259rdi. Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin \u0259sas\u0131 qoyuldu, d\u00f6vl\u0259tin din sah\u0259sin\u0259, dini icmalara qay\u011f\u0131s\u0131 daha da artd\u0131.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev m\u0259hz bu prinsipl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259mizd\u0259 dini ibad\u0259t ocaqlar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131na, t\u0259mir v\u0259 b\u0259rpas\u0131na da x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verdi. Onun h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 din sah\u0259sind\u0259 verdiyi ilk \u00f6n\u0259mli q\u0259rarlardan biri Bibiheyb\u0259t m\u0259scidinin t\u0259mir v\u0259 b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yadda\u015flar\u0131nda x\u00fcsusi iz buraxan bu ibad\u0259t oca\u011f\u0131 sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 g\u00fccl\u00fc repressiyaya m\u0259ruz qalaraq da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n ibad\u0259t oca\u011f\u0131 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259mir v\u0259 b\u0259rpa olunaraq dindarlar\u0131n istifad\u0259sin\u0259 verildi. M\u0259scidin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z\u00fc i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k geni\u015f v\u0259 \u0259trafl\u0131 nitq s\u00f6yl\u0259di.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018flyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 ilk \u0259n m\u00fch\u00fcm add\u0131mlardan biri d\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u0259kanlar\u0131n\u0131n ziyar\u0259ti oldu. Onun M\u0259kk\u0259 v\u0259 M\u0259din\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini ziyar\u0259t etm\u0259si \u0130slam d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 sadiqliyinin bariz g\u00f6st\u0259ricisi idi. Ziyar\u0259t zaman\u0131 \u0130slam d\u0259y\u0259rl\u0259ri haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259diyi y\u00fcks\u0259k fikirl\u0259r bunu bir daha t\u0259sdiq etdi.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131na s\u0259f\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131na v\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na s\u00fcr\u0259tli inteqras\u0131yas\u0131na da ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. Az\u0259rbaycan q\u0131sa vaxtda \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n f\u0259al v\u0259 apar\u0131c\u0131 \u00fczvl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrildi. Az\u0259rbaycan\u0131n bu \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda n\u00fcfuzu daha da artd\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131na s\u0259f\u0259ri, M\u0259kk\u0259 v\u0259 M\u0259din\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini ziyar\u0259t etm\u0259si \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259si m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda Az\u0259rbaycana diqq\u0259t v\u0259 mara\u011f\u0131 art\u0131rd\u0131. M\u0259h bu uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu qurum d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259sini q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 pisl\u0259y\u0259n b\u0259yanatlar verdi, m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rini erm\u0259nistanla \u0259laq\u0259 qurmama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 erm\u0259nistan\u0131 t\u0259cav\u00fczkar d\u00f6vl\u0259t Xocal\u0131 faci\u0259sini soyq\u0131r\u0131m kimi tan\u0131d\u0131.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n dini m\u0259rk\u0259zi olan Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m v\u0259 d\u0259st\u0259k verdi. Onun diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 bu qurumun f\u0259aliyy\u0259ti daha da geni\u015fl\u0259ndi, n\u00fcfuzu artd\u0131 v\u0259 Qafqazda \u0259n b\u00f6y\u00fck dini m\u0259rk\u0259z\u0259 \u00e7evrildi. Bu \u0130dar\u0259nin siyasi rolunu v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini d\u0259rk ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r davaml\u0131 olaraq Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin s\u0259dri \u015eeyx\u00fclislam Allah\u015f\u00fck\u00fcr Pa\u015fazad\u0259 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r v\u0259 dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 onunla davaml\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r aparard\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev \u0130slam\u0131n Qafqazda yay\u0131lmas\u0131n\u0131n tarixinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259, bu sah\u0259d\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na da x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verirdi. Onun diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 Bak\u0131da d\u00fcnyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fcs\u0259lman aliml\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq konfrans ke\u00e7irildi v\u0259 h\u0259min t\u0259dbirl\u0259r b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259da do\u011furdu, Az\u0259rbaycana olan diqq\u0259ti daha da art\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bel\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n biri 1998-ci ild\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f \u0130slam aliml\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u201c\u0130slam sivilizasiyas\u0131 Qafqazda\u201d m\u00f6vzusunda ke\u00e7irildi. Bak\u0131da bel\u0259 bir t\u0259dbirin ke\u00e7irilm\u0259si m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259daya s\u0259b\u0259b oldu, diqq\u0259ti Az\u0259rbaycana \u00e7\u0259kdi.<\/p>\n<p>Bu m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259dbird\u0259 \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev islam\u0131n Qafqazda yay\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm tezisl\u0259r ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc, bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirdi \u201c&#8230;M\u0259n bel\u0259 fikr\u0259 g\u0259lir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan Qafqazda \u0130slam sivilizasiyas\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi ola bil\u0259r. Az\u0259rbaycan\u0131n buna haqq\u0131 da vard\u0131r&#8230; \u018fg\u0259r siz ham\u0131n\u0131z bel\u0259 bir q\u0259rara g\u0259l\u0259 bils\u0259niz, Az\u0259rbaycanda bir m\u0259rk\u0259z yaratmaq olar. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 buna himay\u0259\u00e7ilik ed\u0259, k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. M\u0259hz h\u0259r halda Az\u0259rbaycan\u0131n timsal\u0131nda dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, bu sah\u0259d\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir. Elmi t\u0259dqiqat \u00fc\u00e7\u00fcn burada geni\u015f imkanlar vard\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan xalq\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda dig\u0259r bir m\u00fch\u00fcm xidm\u0259ti m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. O hakimiyy\u0259t g\u0259ldiyi ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259n m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verdi, bu istiqam\u0259td\u0259 ciddi add\u0131mlar atd\u0131. Az\u0259rbaycan q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q t\u0259\u015fkilat\u0131nda t\u0259msil olundu, bu qurumun aktiv \u00fczvl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi qabiliyy\u0259t v\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimi q\u0259bul edilir v\u0259 h\u00f6rm\u0259t olunurdu. O Moskvada \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 bir \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri il\u0259 y\u00fcks\u0259k \u0259laq\u0259l\u0259r qura bilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, dini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131nda v\u0259 dini d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 dialoq v\u0259 dinl\u0259raras\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q x\u00fcsusi rol oynay\u0131r. Bu reall\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alan \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131r, tolerantl\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir, dini \u0259dav\u0259t v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm q\u0259rarlar q\u0259bul edir, xalqlar, dinl\u0259r v\u0259 sivilizasiyalararas\u0131 dialoqun v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 ciddi t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irildi. Onun diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 t\u0259kc\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 deyil, Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan dig\u0259r b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin m\u0259nsublar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 etdi, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u0259scidl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r sinaqoq v\u0259 kils\u0259l\u0259rin d\u0259 b\u0259rpa v\u0259 in\u015fas\u0131na \u00f6n\u0259m verildi.<\/p>\n<p>Bel\u0259 m\u00fch\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n biri O 1999-cu il noyabr\u0131n 16-da Beyn\u0259lxalq Tolerantl\u0131q G\u00fcn\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n dini konfessiyalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri il\u0259 ke\u00e7irildi. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131yan bir s\u0131ra vacib m\u0259qamlara toxundu: \u201c\u018flb\u0259tt\u0259, Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud olan mill\u0259tl\u0259raras\u0131, dinl\u0259raras\u0131 etnik v\u0259ziyy\u0259t y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t\u0259 layiqdir. Bu, ham\u0131n\u0131n \u2013 h\u0259m Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n, h\u0259m ruslar\u0131n, h\u0259m ukray\u0131nlar\u0131n, h\u0259m y\u0259hudil\u0259rin, dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olan insanlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n bizim dini konfessiyalar\u0131n \u2013 Az\u0259rbaycanda ba\u015fl\u0131ca dinimiz olan \u0130slam dinini, xristian-pravoslav, y\u0259hudi dinl\u0259rinin s\u0259yl\u0259ri il\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin bilavasit\u0259 diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 1920-ci ild\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f Cen Mironosets kils\u0259sinin binas\u0131 1991-ci ild\u0259 Rus Pravoslav kils\u0259sin\u0259 verildi. 2001-ci ilin may ay\u0131nda b\u00fct\u00fcn Rusiyan\u0131n Patriarx\u0131 II Aleksi Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259ldi. \u00d6lk\u0259mizd\u0259ki toleranl\u0131q m\u00fchitin\u0259 heyranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 etdi: \u201cBurada pravoslavlar he\u00e7 bir s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmaya m\u0259ruz qalmadan \u00f6z dinl\u0259rin\u0259 v\u0259 \u0259qid\u0259l\u0259rin\u0259 etiqad edirl\u0259r. H\u0259tta bu c\u00fcr \u015f\u0259rait t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u0259zi pravoslav \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 yoxdur\u201d.<\/p>\n<p>1999-2001-ci ild\u0259 Bak\u0131da dig\u0259r pravoslav m\u0259b\u0259d &#8211; M\u00fcq\u0259dd\u0259s M\u0259ry\u0259min Milad\u0131 Ba\u015f kils\u0259si b\u0259rpa olundu. 1998-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda Bak\u0131 v\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin b\u00f6lg\u0259 yepiskoplu\u011fu yarad\u0131ld\u0131, t\u0259rkibin\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259ki Pravoslav kils\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, Da\u011f\u0131stan v\u0259 \u00c7e\u00e7enistan Respublikalar\u0131ndak\u0131 Pravoslav kils\u0259l\u0259ri d\u0259 daxil edildi. Bu Az\u0259rbaycan\u0131n dini f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti b\u00f6y\u00fck u\u011furu idi.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ilin aprel ay\u0131nda \u00dcmummilli Liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u0259v\u0259ti il\u0259 Rum patriarx\u0131 II Varfolomey dini durumla tan\u0131\u015f olmaq, dinl\u0259raras\u0131 dialoqu inki\u015faf etdirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259smi s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259ldi, d\u00f6vl\u0259t r\u0259smil\u0259ri, din xadiml\u0259ri, m\u00fcs\u0259lman, xristian, y\u0259hudi icmalar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irdi v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi v\u0259 qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi konfessiyalar aras\u0131ndak\u0131 m\u00f6vcud m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirdi.<\/p>\n<p>M\u0259hz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 1999-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycanda katolik icmas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm q\u0259rar q\u0259bul edildi. Roma Katolik Kils\u0259si d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131na al\u0131nd\u0131. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 Vatikan aras\u0131ndak\u0131 raz\u0131l\u0131\u011fa \u0259sas\u0259n, Bak\u0131da Nobel prospektind\u0259 Roma Katol\u0131k Kils\u0259si in\u015fa olundu.<\/p>\n<p>Eyni zamanda Roma Katolik Kils\u0259sinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 II \u0130ohann Pavel Heyder \u018fliyevin d\u0259v\u0259ti il\u0259 2002-ci ilin may ay\u0131nda Bak\u0131ya s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259ldi, \u00f6lk\u0259d\u0259ki dini durumla tan\u0131\u015f oldu, ictimaiyy\u0259tin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 din xadiml\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irdi. \u00d6lk\u0259d\u0259ki dini durumu v\u0259 tolerantl\u0131q m\u00fchitini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k katolik icmas\u0131na yarad\u0131lan \u015f\u0259raitd\u0259n m\u0259mnunlu\u011funu ifad\u0259 etdi. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r daha da inki\u015faf etdi.<\/p>\n<p>H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda dini sah\u0259sind\u0259 q\u0259bul edil\u0259n m\u00fch\u00fcm q\u0259rarlardan biri d\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin b\u00f6y\u00fck uzaqg\u00f6r\u0259nliyi, diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 Alban-udi dini icmas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131na al\u0131nmas\u0131 oldu. 1836-c\u0131 ild\u0259 Rusiya sinodunun q\u0259rar\u0131 il\u0259 Alban kils\u0259si v\u0259 katolikoslu\u011fu l\u0259\u011fv edilmi\u015f, Alban m\u0259b\u0259dl\u0259ri erm\u0259ni apostol kils\u0259sin\u0259 verilmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin dini f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 yeritdiyi u\u011furlu v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 udi etnosu itirilmi\u015f h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 b\u0259rpa etdi. Onlara m\u0259xsus tarixi abid\u0259l\u0259rin bir qismi yenid\u0259n b\u0259rpa olundu. Bunlardan biri Qafqazda, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyada \u0259n q\u0259dim xristianl\u0131q m\u0259b\u0259dl\u0259rind\u0259n biri say\u0131lan, vaxtil\u0259 \u015e\u0259kinin Ki\u015f k\u0259ndind\u0259 in\u015fa edil\u0259n Alban kils\u0259-muzeyidir. Bu kils\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259 \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259rpa olunaraq istifad\u0259y\u0259 verildi. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259m\u00e7inin, Q\u0259b\u0259l\u0259nin Nic k\u0259ndind\u0259ki Alban kils\u0259l\u0259ri b\u0259rpa olunaraq Alban-udi icmas\u0131na verildi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan y\u0259hudi icmalar\u0131 da h\u0259r zaman Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunublar. 2001-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n qonaqlar\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 y\u0259hudil\u0259rin y\u0131\u011fcam ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Quban\u0131n Q\u0131rm\u0131z\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259 adlanan \u0259razisind\u0259 b\u0259rpa olunan sinaqoqun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi ke\u00e7irildi.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ilin mart ay\u0131nda Bak\u0131da Avropada \u0259n b\u00f6y\u00fck y\u0259hudi sinaqoqu istifad\u0259y\u0259 verildi. A\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 d\u00f6vl\u0259t r\u0259smil\u0259ri, Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n dini icmalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n qonaqlar i\u015ftirak etdil\u0259r. Sinaqoqun tikintisind\u0259 xaricd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n y\u0259hudi t\u0259\u015fkilatlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si, Rus Pravoslav Kils\u0259sinin Qafqaz v\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 Yeparxiyas\u0131 yax\u0131ndan i\u015ftirak etdi. M\u00fcs\u0259lmanlarla xristianlar\u0131n y\u0259hudi sinaqoqunun in\u015fas\u0131nda i\u015ftirak\u0131 v\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259si d\u00fcnyada analoqu olmayan tarixi hadis\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ilin sentyabr ay\u0131nda Bak\u0131da \u00abOr-Avner\u00bb Xabad Lyubavi\u00e7 Beyn\u0259lxalq Fondunun maliyy\u0259l\u0259\u015fdirdiyi ilk y\u0259hudi orta \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. A\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 xaricd\u0259 ya\u015fayan y\u0259hudi icmalar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259smil\u0259ri i\u015ftirak etdil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259hz o d\u00f6vrd\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulan v\u0259 bu g\u00fcn u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n uzag\u00f6r\u0259n siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259sidir ki, \u0259g\u0259r Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyind\u0259n \u0259vv\u0259l 18 m\u0259scid m\u00f6vcud idis\u0259, haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 2166 m\u0259scid, 14 kils\u0259, v\u0259 7 sinaqoq f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Kils\u0259l\u0259rd\u0259n 5-i pravoslav (Bak\u0131da 3, G\u0259nc\u0259 v\u0259 Xa\u00e7mazda 1), 4-\u00fc g\u00fcrc\u00fc pravoslav (Qax rayonu), 1-i l\u00fcteran, 1-i katolik, v\u0259 2-si alban-udi dini icmas\u0131na m\u0259xsusdur. Y\u0259hudi sinaqoqlar\u0131ndan 2-si Bak\u0131da, 2-si O\u011fuzda, 3-\u00fc Quba rayonunun Q\u0131rm\u0131z\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259d\u0259 945 dini icma qeydiyyatdan ke\u00e7mi\u015fdir, onlardan 36-i qeyri-islam icmalar\u0131d\u0131r. Sonunculardan 25-i xristian, 8-i y\u0259hudi, 2-i b\u0259hai, v\u0259 1-i kri\u015fna \u015f\u00fcuru dini icmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu u\u011furlara \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin h\u00fcquqi t\u0259nziml\u0259nm\u0259si, b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259rait yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 bu sah\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 nail olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycanda dini f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n, uzaqg\u00f6r\u0259n v\u0259 m\u00fcdrik add\u0131mlar\u0131ndan biri d\u0259 Sovet m\u0259kan\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycanda 2001-ci ild\u0259 Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda dini durumda m\u00fc\u0259yy\u0259n narahatl\u0131q m\u00fc\u015fahid\u0259 olunurdu. D\u00f6vl\u0259tin dini etiqad v\u0259 vicdan azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259hd ed\u0259n radikal dini quruplar dini durumu g\u0259rginl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Onlar b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131n\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r ed\u0259r\u0259k \u0259halinin dini t\u0259rkibini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259, bir s\u0131ra hallarda qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi radikal dini t\u0259liml\u0259ri t\u0259bli\u011f etm\u0259y\u0259, dini durumu g\u0259rginl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259, radikal dini t\u0259riq\u0259tl\u0259rin Az\u0259rbaycanda yay\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Bel\u0259 bir a\u011f\u0131r \u015f\u0259raitd\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin \u00fcz\u0259rin\u0259 ciddi v\u0259zif\u0259l\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. D\u00f6vl\u0259t dini f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259ri ciddi t\u0259hlil etm\u0259li, dini durumu n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamal\u0131, n\u0259sill\u0259rd\u0259n-n\u0259sill\u0259r\u0259 ke\u00e7\u0259n dini d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemini kompleks \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259li, oldu\u011fu kimi xalqa \u00e7atd\u0131rmal\u0131 v\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini qorumal\u0131 idi. Ancaq h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259r, iqtisadi v\u0259 siyasi durum bu v\u0259zif\u0259l\u0259rin u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r yarad\u0131rd\u0131. V\u0259ziyy\u0259tin ciddi t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rirdi ki, \u0259g\u0259r z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259s\u0259 n\u00f6vb\u0259ti ill\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 dini f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 xo\u015fag\u0259lm\u0259z hallar ya\u015fana bil\u0259r. Bunun ba\u015f verm\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn indid\u0259n qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131qdan sonra \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t-din m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 yeni bir m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flad\u0131. Dini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 qanunvericilik aktlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 riay\u0259t olunmas\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, dini icmalar\u0131n qeydiyyata al\u0131nmas\u0131, qeydiyyat\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi, dini qurumlar\u0131n v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si s\u0259lahiyy\u0259ti D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sin\u0259 h\u0259val\u0259 olundu.<\/p>\n<p>H\u0259min d\u00f6vrd\u0259n ba\u015flayaraq din etiqad azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131na, dini icmalar\u0131n ayin v\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri s\u0259rb\u0259st yerin\u0259 yetirm\u0259sin\u0259, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin t\u0259bli\u011fin\u0259 v\u0259 tolerantl\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 daha da art\u0131r\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 dini ayin v\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri s\u0259rb\u0259st yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259rab\u0259r imkanlar yaratd\u0131, onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u0259sass\u0131z m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131. Eyni zamanda, radikal dini qrupla\u015fmalar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259t daha da g\u00fccl\u0259ndirildi.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 bu b\u00f6y\u00fck v\u0259 n\u0259cib missiyan\u0131 haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev v\u0259 Birinci vitse-prezident Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva \u00e7ox b\u00f6y\u00fck uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 v\u0259 u\u011furla davam etdirir, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 dini icmalara b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilir, yeni m\u0259scid, kils\u0259 v\u0259 sinaqoqlar in\u015fa olunur, dini t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri yarad\u0131l\u0131r. Ulu \u00d6nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sas\u0131 qoyulan v\u0259 bu g\u00fcn u\u011furla davam etdiril\u0259n uzaqg\u00f6r\u0259n v\u0259 m\u00fcdrik siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n multikulturalizm m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birin\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 dialoq m\u00f6vzusunuda m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259dbirl\u0259rin ke\u00e7irildiyi m\u0259kana \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Ulu \u00d6nd\u0259rin ad\u0131n\u0131 \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 da\u015f\u0131yan Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 xeyirxahl\u0131q qay\u0259sini r\u0259hb\u0259r tutaraq, dini ibad\u0259t ocaqlar\u0131n\u0131n t\u0259mir, b\u0259rpa v\u0259 in\u015fas\u0131na x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verir. Fondun x\u0259tti il\u0259 son ill\u0259r h\u0259m \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259 xaricind\u0259 bir \u00e7ox m\u0259scid, kils\u0259, sinaqoq t\u0259mir v\u0259 b\u0259rpa olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Fond t\u0259r\u0259find\u0259n Q\u0259b\u0259l\u0259nin Nic k\u0259ndind\u0259 Alban kils\u0259sinin bu il t\u0259mir olunmas\u0131 h\u0259min siyas\u0259tin u\u011furla davam etdirilm\u0259sinin n\u00f6vb\u0259ti g\u00f6st\u0259ricisidir. \u0130kinci Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 b\u0259zi dair\u0259l\u0259rin Qaraba\u011fdak\u0131 xristian kils\u0259l\u0259rinin taleyind\u0259n \u201cnarahatl\u0131q\u201d ifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 bu \u0259n tutarl\u0131 cavabd\u0131r. Prezident \u0130lham \u018fliyevin qeyd etdiyi kimi, narahatl\u0131\u011fa \u0259sas yoxdur. Az\u0259rbaycanda b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259, abid\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00fcks\u0259k diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilir v\u0259 h\u0259r zaman g\u00f6st\u0259ril\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan bir m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259si olaraq islam d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 sadiqliyini v\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 Q\u0259rbin m\u00fcasir nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nir. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan bir \u00e7ox istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 n\u00fcmun\u0259vi m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259si say\u0131l\u0131r. Bu g\u00fcn qar\u015f\u0131da duran \u0259sas h\u0259d\u0259f v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259ni ya\u015fatmaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u0130kinci Qaraba\u011f sava\u015f\u0131nda \u00f6lk\u0259mizin m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rinin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n dini f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yuxar\u0131da haqq\u0131nda geni\u015f b\u0259hs edil\u0259n uzaqg\u00f6r\u0259n v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259t \u00e7ox ciddi rol oynad\u0131.<\/p>\n<p>Bu sava\u015fda Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259si qar\u015f\u0131m\u0131zda yeni imkanlar yarad\u0131r. H\u0259r birimiz daha g\u00fccl\u00fc Az\u0259rbaycan namin\u0259 \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0259traf\u0131nda s\u0131x birl\u0259\u015fm\u0259li, d\u00f6vl\u0259timizin daha da inki\u015faf\u0131 v\u0259 g\u00fccl\u00fc olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p><strong>Ceyhun M\u0259mm\u0259dov <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130lahiyyat \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, <\/strong><\/p>\n<p><strong>Milli M\u0259clisin \u0130ctimai birlikl\u0259r v\u0259 dini qurumlar Komit\u0259sinin \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX \u0259srin Az\u0259rbaycan xalq\u0131na b\u0259x\u015f etdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyevdir. Tanr\u0131 onu Az\u0259rbaycan xalq\u0131na xilaskar kimi g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. O h\u0259m Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u0130ll\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 onun bu b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rini he\u00e7 zaman [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7608,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[70,72,66,34],"tags":[],"class_list":["post-7277","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elm-v-thsil","category-mdniyyt-xbrlr","category-olk","category-ziyalilarimiz"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"az","enabled_languages":["tl","az"],"languages":{"tl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"az":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7277","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7277"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7277\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7611,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7277\/revisions\/7611"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7277"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7277"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dodoqezeti.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}