Əli Rza Muxtar (1976–2026)
İyulun 19-u təqvimdə adi bir yay günü kimi görünə bilər. Lakin bu tarix Azərbaycan musiqi ictimaiyyəti, onu tanıyan dostları, ailəsi və sənətsevərlər üçün xüsusi məna daşıyır. Bu il biz bəstəkar, musiqiçi, publisist və ziyalı Əli Rza Muxtarın 50 illik yubileyini onun cismani yoxluğunda qeyd edirik. Ötən il əbədiyyətə qovuşan sənətkarın yoxluğu ağır olsa da, yaratdığı musiqilər, yazdığı əsərlər və haqqında deyilən xoş sözlər onun adını yaşatmaqdadır.
Əli Rza Muxtar cəmi 49 il yaşadı. Lakin o, bu qısa ömrə bir çox insanın onilliklər ərzində görə bilmədiyi işləri sığışdırdı. O, musiqini sevdi, musiqi yaratdı, mətbuat sahəsində çalışdı, cəmiyyət haqqında düşündü, dövlətini sevdi, ailəsini hər şeydən üstün tutdu. Həyatı boyu qazandığı ən böyük sərvət isə insanların hörməti oldu.
Əli Rza Muxtar musiqiyə təsadüfən gəlməmişdi. O, hələ gənclik illərindən tarın səsinə vurulmuşdu. 1994–1998-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda “Xalq çalğı alətləri” ixtisası üzrə təhsil aldı. Sonralar bəstəkarlıq istiqamətini seçməsi onun daxili aləminin təbii davamı idi.
2007-ci ildə “Bakı Təhsili” qəzetində dərc olunan geniş müsahibəsində o deyirdi:
“Musiqi insanı reallıqdan ayıran yox, onu həqiqətə qovuşduran vasitədir. O, insanı yenidən həyata qaytara, bəzən də bir fərd kimi məhv edə bilər. Musiqi notsuz mümkün olmadığı kimi, notlar da onlara can verən barmaqsız mümkün deyil.”
Bu fikirlər onun musiqiyə necə fəlsəfi yanaşdığını göstərirdi. Musiqi onun üçün sadəcə peşə deyildi. Bu, həyatın mənası idi.
Həmin müsahibədə o, Asəf Zeynallı adına Musiqi Kollecində bəstəkarlıq fakültəsinin açılmasını həyatının ən mühüm hadisələrindən biri adlandırır və bunu taleyin ona verdiyi ən böyük şans hesab edirdi.
“Azərbaycanlı Bethoven”
Əli Rza Muxtar haqqında yazılan məqalələrin başlıqları belə diqqət çəkirdi.
2007-ci ildə “Bakı Təhsili” qəzeti onu “Azərbaycanlı Bethoven” adlandırmışdı.
Bu bənzətmə təsadüfi deyildi.
O, klassik musiqini dərindən öyrənmiş, dünya musiqi tarixinin dahilərini özünə müəllim hesab etmişdi. Lakin onların yolunu təkrarlamaq yox, milli musiqi ruhunu klassik forma ilə birləşdirmək istəyirdi. Onun fikrincə, bəstəkar yalnız gözəl melodiya yazmamalı, həm də cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımalıdır.
Musiqi onun üçün insanları birləşdirən, düşünməyə vadar edən, mənəviyyatı ucaldan bir məktəb idi.
“Motsarta cavab yazan bəstəkar”
2011-ci ildə “Bizim Yol” qəzetində dərc olunan müsahibə isə daha maraqlı başlıqla çıxmışdı:
“Motsarta cavab yazan bəstəkar”
Əli Rza Muxtar həmin müsahibədə bildirirdi ki, klassik musiqi dahilərinin əsərlərindən ilham alsa da, onların qarşısında heyranlıqla dayanıb susmaq yox, onlarla sənət dili ilə dialoq qurmağa çalışır.
O, Motsartın yaradıcılığına öz musiqisi ilə cavab vermək istəyirdi. Bu, iddia deyil, yaradıcı cəsarət idi.
Onun fikrincə:
“Bəstəkar keçmişə baxmadan gələcəyi yaza bilməz.”
Bu düşüncə onun bütün yaradıcılığında hiss olunurdu.
Əli Rza Muxtar müxtəlif janrlarda əsərlər yazıb.
Onun “Adsız gözəl” simfonik poeması xüsusi maraq doğurmuşdu.
Müxtəlif müsabiqələrdə iştirak etmiş, diplom və fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdu.
Müsahibələrində o bildirirdi ki, musiqi sahəsində uğur qazanmaq Azərbaycanda heç də asan deyil. Buna baxmayaraq, o heç vaxt ruhdan düşməmişdi.
Əksinə, çətinlikləri yeni əsərlər yaratmaq üçün stimul hesab edirdi.
Vətən mövzusu onun yaradıcılığının əsas xətti idi
Əli Rza Muxtar yalnız lirika müəllifi deyildi.
Onun yaradıcılığında Qarabağ mövzusu, şəhidlər, Azərbaycan Ordusu, dövlətçilik və milli birlik xüsusi yer tuturdu.
O, “Azadlıq”, “Qarabağ”, “Azərbaycan”, “Ordu”, “Vətən” mövzularında müxtəlif musiqi əsərləri bəstələmişdi.
Onun fikrincə:
“Bəstəkar xalqının ağrısını duymursa, onun musiqisi uzunömürlü ola bilməz.”
Bu səbəbdən onun musiqilərində təkcə melodiya deyil, həm də vətəndaş mövqeyi eşidilirdi.
Əli Rza Muxtarın yaradıcılıq yolu təkcə Azərbaycanda deyil, qardaş Türkiyədə də diqqətdən kənarda qalmamışdır. 2000-ci illərin əvvəllərində İstanbulda fəaliyyət göstərən azərbaycanlı bəstəkar Fərhad Köçərlinin dəvəti ilə o, Türkiyədə keçirilən beynəlxalq bəstəkarlıq müsabiqəsinə qatılmışdı. Müsabiqəyə müəllifi olduğu “Öyrət unutmağın yolunu mənə” mahnısını təqdim edən Əli Rza Muxtar maddi çətinliklər səbəbindən müsabiqənin yekun mərasiminə və mükafatlandırma tədbirinə qatıla bilməmişdi. Buna baxmayaraq, onun əsəri peşəkar münsiflər heyəti tərəfindən yüksək qiymətləndirilərək müsabiqədə 10-cu yerə layiq görülmüşdü. Bu uğur, Əli Rza Muxtarın musiqisinin Azərbaycan hüdudlarından kənarda da rəğbətlə qarşılandığını və onun yaradıcılıq istedadının beynəlxalq müstəvidə də dəyərləndirildiyini göstərən əlamətdar faktlardan biridir.
-Əli Rza Muxtar yalnız musiqiçi deyildi.
O, uzun müddət mətbuat sahəsində çalışmış, “Pressdent” qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdi.
Qələmi də notları qədər təsirli idi.
Məqalələrində cəmiyyətin problemlərinə toxunur, mədəniyyət, təhsil və dövlətçilik məsələləri barədə öz mövqeyini açıq şəkildə ifadə edirdi.
Onun publisistikası da musiqisi kimi səmimi və emosional idi.
-Onu yaxından tanıyanlar ilk növbədə sənətkar yox, insan haqqında danışırlar.
Mehriban ata…
Qayğıkeş ailə başçısı…
Sadiq dost…
Səmimi həmsöhbət…
Əli Rza Muxtar şöhrətdən daha çox insan sevgisini qiymətləndirirdi.
Onun üçün ailə hər şeydən üstün idi.
Övladının uğurunuı öz uğurundan daha qiymətli hesab edirdi.
Məhz buna görə də bu gün onun adı çəkiləndə musiqi ilə yanaşı, insanlığı da xatırlanır.
-Əli Rzayev fiziki olaraq aramızda olmasa da, onun musiqisi yaşayır.
Çünki sənətkarlar ömürlərini illərlə yox, yaratdıqları əsərlərlə davam etdirirlər.
Onun bəstələri səsləndikcə, haqqında yazılmış qəzet səhifələri vərəqləndikcə, dostlarının xatirələri danışıldıqca Əli Rzayev yenidən bizimlə olacaq.
Bu gün onun 50 illik yubileyini qeyd edərkən təkcə bir bəstəkarı xatırlamırıq.
Biz sənətinə vurğun bir insanı, musiqini həyatının mənasına çevirən ziyalını, ailəsinə bağlı bir atanı, dostlarına sədaqətli bir insanı ehtiramla anırıq.
Əli Rzayev ömrünü musiqiyə həsr etdi.
Musiqi isə ona əbədiyyət bəxş etdi.
Ruhun şad olsun, Əli müəllim!
Sənin bəstələrin, düşüncələrin və işıqlı xatirən səni tanıyan insanların qəlbində daim yaşayacaq.
Musiqi ilə Yoğrulmuş Bir Ömür: Əli Rzayev (1976-2025)
İyulun 19-u təqvimdə çoxları üçün sadəcə yay günlərindən biridir. Lakin bu il həmin tarix bizə bir hüzün və ehtiram hissini bir arada yaşadır. Bu il biz Əli Rzayevin 50 illik yubileyini onun cismani yoxluğunda, lakin ruhunun musiqilərdə yaşadığı bir mühitdə qeyd edirik. Bir il bundan öncə aramızdan ayrılan, bəstəkar, musiqiçi, ictimai xadim və ən əsası – övladları üçün qayğıkeş, mehriban bir ata, doğmaları üçün dəyərli bir insan olan Əli Rzayev yarım əsrlik ömrünü sənətə və insanlığa həsr edib.
Sənətə gedən yol: Musiqinin sehrində
Əli Rzayevin musiqi dünyasına olan məhəbbəti təsadüfi deyildi. O, musiqini sadəcə peşə kimi deyil, bir həyat tərzi, ruhun dili kimi qəbul edirdi. Onun tərcümeyi-halı və sənət yoluna nəzər saldıqda, zəngin bir yaradıcılıq mənzərəsi ilə qarşılaşırıq. 1994-1998-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda “Xalq çalğı alətləri” (tar) ixtisası üzrə təhsil alması onun peşəkar musiqiçi kimi formalaşmasında təməl daşı olmuşdur.
O, müsahibələrinin birində qeyd edirdi ki, bəstəkarlıq fakültəsinin onun üçün açılması, musiqi sahəsindəki fəaliyyətinin daha da dərinləşməsinə səbəb olmuşdur. Musiqi onun üçün reallıqdan uzaqlaşdıran, insanı yenidən həyata qaytaran, kədəri məhv edən bir vasitə idi.
Publisistikada musiqi və ziyalı mövqeyi
Əli Rzayev təkcə notlarla deyil, həm də qələmi ilə cəmiyyətə öz sözünü deyə bilən ziyalılardan idi. Onun “Pressdent” qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyəti, mətbuat sahəsindəki prinsipial mövqeyi və ictimai proseslərə həssas yanaşması onun çoxşaxəli şəxsiyyətindən xəbər verir. Mətbuatda dərc olunan yazılarında o, təkcə musiqiçi deyil, həm də bir vətəndaş, dövlətçiliyə sadiq bir ziyalı kimi çıxış edirdi.
“Bakı Təhsili” və “Bizim Yol” qəzetlərində çap olunan məqalələrdə onun yaradıcılıq dünyası, xüsusən də “Motsarta cavab yazan bəstəkar” kimi adlandırılması, onun yaradıcılığının geniş spektrini nümayiş etdirir. O, musiqini siyasətdən daha yüksəkdə tutan, insanları birləşdirən bir vasitə kimi görürdü.
Ailəyə sevgi və əbədi xatirə
Əli Rzayevin həyatındakı ən böyük missiyalarından biri övladlarına olan sonsuz sevgisi idi. O, gözəl ata kimi övladlarının tərbiyəsinə və dünyagörüşünə hər zaman xüsusi önəm verirdi. Xalası üçün hazırladığımız bu yazı, əslində, onun parlaq xatirəsinə bir ehtiramdır. Onun yoxluğu dərin bir boşluq olsa da, qoyub getdiyi musiqi əsərləri, məqalələri və onu tanıyanların qəlbindəki xoş xatirələri onun əbədi yaşamasını təmin edir.
Yaradıcılıq mirası
Əli Rzayevin repertuarı rəngarəngdir. O, həm klassik ənənələrə bağlı qalıb, həm də müasir musiqi dilində öz sözünü deyə bilib. Onun “Adsız gözəl” simfonik poeması, müxtəlif müsabiqələrdə qazandığı fəxri fərmanlar və mükafatlar onun peşəkarlığının göstəricisidir. O, musiqini “notlarla danışan dil” adlandırırdı və bu dili mükəmməl bilirdi.
Son söz
Əli Rzayev 50 illik ömrünə çox şey sığdırdı. Bir il öncə, o, fani dünyadan əbədiyyətə qovuşsa da, onun musiqisi, ideyaları və bizə qoyub getdiyi işıqlı xatirələr daim bizimlədir. İyulun 19-u onun 50 illik yubileyində biz onu böyük ehtiramla anırıq. Ruhun şad olsun, Əli Rzayev! Sən bizə gözəl musiqilər, səmimi xatirələr və ləyaqətli bir həyat yolu miras qoydun.
Sənin xatirəni yaşatmaq bizlərin – doğmalarının və dostlarının borcudur.
İradə Məlikova
“Dodo” qəzetinin baş redaktoru
BƏSTƏKAR ƏLİ
Ey könlü nəğmənlə olan yar, Əli,
Ey ana bətnində bəstəkar, Əli!
Füzuli məclisi heyrandır sənə,
Ey bizim məclisə vəfadar, Əli!
Hacının bu evi ocaqdır bizə,
Söz ucağına bir giriftar, Əli.
Musiqi qoşursan saf qəzəllərə,
Hər mahnın məclisə bir bahar, Əli!
Nəqarət
Musiqi qoşursan saf qəzəllərə,
Hər mahnın məclisə bir bahar, Əli!
Nə qədər xoşbəxtəm sənin nəğməndə,
Mənim sözlərimi deyir tar, Əli!
Bir dəfə tərif desə ustadlar,
Olmaram dünyada heç naçar, Əli.
Mən də sənin kimi bu ülviliyə
Etmişəm könlümü etibar, Əli.
Füzuli dövrünə apardın bizi,
Mahnıların ilə füsunkar, Əli.
Oğul, yaz, musiqi özgə aləmdir,
Olmaz olsa Şövkət çünki var – Əli!
Şövkət Hicran